Niektóre żurawie nie odlatują już na zimę z Polski i pozostają nad niezamarzniętymi rzekami, co jest efektem zmian klimatu. Dawniej niemal wszystkie te ptaki wędrowały na południe Europy, ale obecnie zimowanie w kraju staje się coraz częstsze. W artykule wyjaśniamy, dlaczego tak się dzieje i gdzie można je obserwować.
Dlaczego część żurawi zostaje w Polsce na zimę?
Jeszcze kilkanaście lat temu widok żurawia zimą w Polsce należał do rzadkości. Dziś te duże ptaki coraz częściej rezygnują z długiej wędrówki i pozostają w miejscach, gdzie wcześniej odbyły lęgi. Ornitolodzy podkreślają, że odpowiadają za to przede wszystkim zmiany klimatyczne, które skracają okres mroźnej pogody i sprawiają, że duże rzeki praktycznie nie zamarzają.
W sezonie 2025/2026 zjawisko to nasiliło się na tyle, że nad Wisłą powstały nietypowo duże noclegowiska. Łukasz Wardecki z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków przyznaje, że wcześniej taka sytuacja się nie zdarzała. Nie chodzi o pojedyncze osobniki, lecz o wielotysięczne zgrupowania wybierające piaszczyste wyspy na rzece.
Zmiany klimatu a ptasie wędrówki
Ocieplenie klimatu zaburza rytm wędrówek wielu gatunków, ale akurat żurawie dobrze przystosowują się do nowych warunków. Cieplejsza jesień i zima oznaczają większą dostępność pokarmu, a niezamarznięta rzeka zapewnia bezpieczne miejsce odpoczynku. W efekcie część populacji skraca trasę migracji albo całkowicie z niej rezygnuje.
Nie oznacza to jednak, że wszystkie ptaki porzuciły wędrówki. Wiele osobników nadal zbiera się jesienią w duże grupy, intensywnie żeruje do października, a następnie odlatuje na południe. Pojedyncze żurawie mogą pozostać w kraju nawet do listopada, a coraz większa grupa spędza tu całą zimę.
Noclegowiska nad Wisłą
Wisła stała się jednym z głównych miejsc zimowania tych ptaków w Polsce. Niski poziom wody odsłania piaszczyste łachy, na których ptaki czują się bezpiecznie przed lądowymi drapieżnikami. Wieczorem zbierają się tam w ogromnych grupach, co z lotu ptaka wygląda jak setki drobnych, białych punktów.
Łukasz Wardecki monitoruje zgrupowania przy pomocy drona. Na nagraniach każda czerwona kropka oznacza jednego osobnika, a materiały są nimi wręcz usiane. To pokazuje, jak duża jest skala zimowania w ostatnim sezonie.
Między Warszawą a Płockiem ornitolodzy szacują liczebność zimujących żurawi na blisko trzy tysiące.
Gdzie ptaki zimują w Polsce?
Zimowanie tych ptaków nie ogranicza się wyłącznie do środkowego odcinka Wisły. Coraz częściej zostają one również w innych regionach kraju, choć to właśnie nad dużą rzeką tworzą najliczniejsze skupiska. Decyduje o tym występowanie rozległych płycizn, mielizn i wysp, które dają im spokój nocą.
Szczególnie ważny jest odcinek rzeki pomiędzy Warszawą a Płockiem. Ornitolodzy z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków szacują, że zimuje tam blisko trzy tysiące osobników. To wyjątkowa liczba, biorąc pod uwagę, że jeszcze kilka lat temu zimowe obserwacje należały do rzadkości. Na wiślanych wyspach gromadnie nocują też mewy, których liczebność ocenia się na kilka tysięcy.
Zarówno żurawie, jak i mewy korzystają z tego, że Wisła praktycznie już nie zamarza. Nawet w chłodniejszych tygodniach rzeka zachowuje otwarte lustro wody, co ułatwia zdobywanie pokarmu i ogranicza zagrożenie ze strony drapieżników.
Wisła praktycznie nie zamarza, więc piaszczyste łachy dają ptakom bezpieczne miejsce przez całą zimę.
Jak wygląda monitoring zimujących ptaków?
Aby ustalić liczebność zimujących ptaków, ornitolodzy regularnie kontrolują noclegowiska. Dużą pomocą są nowoczesne narzędzia, które pozwalają objąć wzrokiem rozległe fragmenty rzeki bez niepokojenia zwierząt. Dzięki temu można zobaczyć, ile osobników faktycznie przebywa na wyspach.
W pracach nad Wisłą wykorzystywany jest dron. Urządzenie lata nad piaszczystymi łachami i rejestruje obraz, na którym każdy ptak widoczny jest jako pojedynczy punkt. Taka metoda okazała się pomocna w przypadku dużych zgrupowań, bo liczenie ptaków z brzegu bywa mało precyzyjne. W ten sposób potwierdzono, że między Warszawą a Płockiem zimują tysiące ptaków.
Co sprzyja zimowaniu żurawi w Polsce?
Bartosz Smyk z OTOP zwraca uwagę, że ten gatunek dobrze radzi sobie ze zmianami klimatycznymi. Dzięki temu ptaki te mogą zostawać w kraju, gdy tylko znajdują odpowiednie warunki. Wiele zależy od dostępności płytkich wód, piaszczystych wysepek i pól uprawnych, gdzie mogą żerować.
W kontekście terenowych obserwacji warto zwrócić uwagę na kilka czynników sprzyjających zimowaniu:
- łagodne zimy z temperaturą powyżej zera,
- niezamarznięte rzeki i zbiorniki wodne,
- dostęp do piaszczystych łach i wysp,
- obfitość pokarmu na polach uprawnych.
Porównanie tradycyjnego zachowania wędrownego z obecnym zimowaniem w kraju przedstawia poniższa tabela:
| Aspekt | Dawniej | Obecnie (2026) |
| Miejsce zimowania | Południe Europy i Afryka Północna | Dolina Wisły i inne regiony Polski |
| Liczebność zimą | Pojedyncze osobniki | Blisko 3000 między Warszawą a Płockiem |
| Główna przyczyna | Naturalny cykl migracji | Zmiany klimatu i niezamarznięte rzeki |
FAQ – najczęściej zadawane pytania
Dlaczego niektóre żurawie zostają w Polsce na zimę?
Z powodu ocieplenia klimatu zimy są łagodniejsze, a rzeki często nie zamarzają, więc ptakom łatwiej znaleźć pokarm i bezpieczne miejsca odpoczynku.
Gdzie w Polsce najczęściej obserwuje się zimujące żurawie?
Największe skupiska tworzą się nad Wisłą, zwłaszcza na odcinku między Warszawą a Płockiem, gdzie znajdują się piaszczyste łachy i wyspy.
Ile żurawi zimuje między Warszawą a Płockiem?
Ornitolodzy szacują, że w tym rejonie zimuje blisko trzech tysięcy osobników.
Dlaczego piaszczyste wyspy są ważne dla zimujących żurawi?
Takie łachy zapewniają ochronę przed lądowymi drapieżnikami i stanowią bezpieczne miejsca noclegowe oraz odpoczynku.
Jak ornitolodzy liczą zimujące ptaki nad Wisłą?
Do monitoringu używają m.in. dronów, które rejestrują obraz z góry, dzięki czemu każdy ptak jest widoczny jako pojedynczy punkt do policzenia.
Czy wszystkie żurawie przestały migrować?
Nie, część nadal wędruje na południe; niektóre zostają do listopada, a coraz większa grupa spędza całą zimę w kraju.
Jakie warunki sprzyjają zimowaniu żurawi w Polsce?
Pomagają łagodne zimy z temperaturami powyżej zera, niezamarznięte wody, dostęp do płycizn i piaszczystych wysp oraz obfitość pokarmu na polach.
